Zamek Pernštejn czy zamek Bouzov?

Dwa zamki, dwa stulecia różnicy w duchu

Gotyckie jądro zamku Pernštejn pochodzi z późnego XIII wieku; w XV i XVI stuleciu ród Pernštejnów przebudował go do obecnej renesansowej formy, a od tamtej pory pozostawiono go w dużej mierze nietkniętym — to, przez co dziś przechodzisz, jest w istocie zamkiem sprzed pięciuset lat, nadwątlonych przez czas, lecz niezmienionym w swej zasadniczej strukturze i układzie.

Zamek Bouzov również ma średniowieczne początki, po raz pierwszy wzmiankowany w 1317 roku, ale to, co dziś oglądają zwiedzający, jest w przeważającej mierze romantyczną wizją na nowo wyobrażoną, a nie średniowiecznym reliktem w takim sensie, w jakim jest nim Pernštejn. W latach 1895–1910 arcyksiążę Eugeniusz Austriacki, wielki mistrz zakonu krzyżackiego, zlecił architektowi Georgowi von Hauberrisserowi przekształcenie Bouzova w bajkowy neogotycki zamek, wyposażony w nowoczesne udogodnienia, takie jak bieżąca woda i centralne ogrzewanie, ukryte za jego malowniczymi wieżami.

Oba zamki to autentycznie stare miejsca o prawdziwie średniowiecznych fundamentach pod wszystkim, co dziś widać. Różnica polega na tym, co stało się z każdym z nich później: Pernštejn wciąż nadbudowywał to, co powstało wcześniej, nie zacierając przeszłości, natomiast Bouzov został gruntownie wymyślony na nowo na przełomie XX wieku, by wpasować się w bardzo szczególną romantyczną wizję tego, jak w nowoczesnym oku powinien wyglądać rycerski zamek.

Warto powiedzieć wprost, że nie chodzi tu o przypadek, w którym jeden zamek jest „prawdziwy", a drugi „fałszywy" — oba mają autentyczne średniowieczne korzenie. To kwestia tego, jak duża część tego, co faktycznie widzisz i przez co przechodzisz w dniu zwiedzania, pochodzi z okresu średniowiecza i renesansu, a jak duża z późniejszej, celowej rekonstrukcji.

Ta różnica rzadko pojawia się samoistnie w tym, jak każdy z zamków sam się prezentuje, i właśnie dlatego warto ją znać przed wyjazdem — zmienia ona to, na co naprawdę patrzysz, sala po sali, nawet gdy ogólna sylwetka wygląda podobnie na fotografii.

Wyjaśnia to również, dlaczego przewodniki i artykuły podróżnicze tak chętnie łączą oba zamki w jedną parę: oba pięknie się fotografują z dystansu, oba stoją na zalesionych wzniesieniach i oba noszą słowo „zamek" z tym samym bajkowym ciężarem, choć budowle kryjące się za tym słowem osiągnęły swą obecną formę zupełnie różnymi drogami.

Co jest oryginalne w Pernštejnie, a co odbudowane w Bouzovie

Na tym polega prawdziwa różnica między nimi — i to właśnie warto zrozumieć, zanim zdecydujesz, któremu z nich dać pierwszeństwo podczas krótszego wyjazdu. Barbakan, gotyckie korytarze, Wieża Czterech Pór Roku i renesansowa Sala Rycerska w Pernštejnie to autentyczne budowle, które rodzina Pernštejnów wzniósł i zamieszkiwała wieki temu — prawdziwie niezmieniona średniowieczno-renesansowa twierdza, a nie rekonstrukcja stworzona po to, by ją przypominać.

Ośmiopiętrowa wieża strażnicza, podkowiasty układ i sucha fosa w Bouzovie to natomiast w dużej mierze efekt odbudowy z wczesnych lat XX wieku — celowo romantycznej wizji tego, jak powinien wyglądać rycerski zamek, stworzonej przez nowoczesnego architekta pracującego dla nowoczesnego zleceniodawcy, a nie pozostałości ze średniowiecza, jakimi naprawdę są komnaty Pernštejna.

Żadne z tych podejść nie jest nieuczciwe — Bouzov nie udaje czegoś, czym nie jest, a jego neogotycka odbudowa to wartościowe i dobrze wykonane dzieło architektury samo w sobie, podziwiane za to, czym jest, a nie mylone z czymś starszym. Jeśli jednak autentyczność substancji zabytkowej ma dla Ciebie jako podróżnego szczególne znaczenie, oba zamki odpowiadają na zupełnie inne pytania.

Pomocny sposób myślenia o tym: zwiedzanie Pernštejna jest jak czytanie oryginalnego dokumentu historycznego; zwiedzanie Bouzova jest jak czytanie bardzo dobrze udokumentowanej powieści historycznej osadzonej w tej samej epoce. Oba mogą być warte uwagi, ale nie oferują tego samego.

Żaden z zamków nie ukrywa tej różnicy przed nikim, kto zapyta, ale rzadko się o niej mówi, chyba że zwiedzający sam chce wiedzieć — a to właśnie ten rodzaj uczciwej informacji, którą warto zdobyć, zanim zdecydujesz, gdzie spędzić ograniczony dzień na Morawach.

W środku: sala rycerska kontra sala rycerska

Oba zamki mają salę rycerską i obie są warte zobaczenia, ale opowiadają różne historie o budowlach, w których się znajdują. Sala Rycerska w Pernštejnie kryje autentyczne renesansowe sztukaterie i freski zamówione przez rodzinę, która naprawdę sprawowała tu władzę — dekoracje stworzone przez Pernštejnów i dla nich samych, w stuleciu, w którym je wykonano, na własny użytek, a nie dla późniejszych zwiedzających.

Sala rycerska w Bouzovie zachowuje wcześniejsze gotyckie sklepienie w budynku gruntownie przekształconym wokół niego w latach 1900., więc sama sala znajduje się w largely nowej architektonicznej otoczce, nawet jeśli pojedyncze starsze elementy rzeczywiście przetrwały w niej ze średniowiecznej struktury.

Jeśli tym, co przyciąga Cię do zamku, jest stanie w komnatach w dużej mierze niezmienionych od czasów, gdy mieszkali w nich ich budowniczowie, Pernštejn jest wyraźnie lepszym wyborem. Jeśli pociąga Cię romantyczna, bajkowa wizja zamku — wieżyczki, fosa, most zwodzony, wszystko celowo skomponowane dla maksymalnego baśniowego efektu — Bouzov dostarcza tego bardziej bezpośrednio, bo właśnie takie było zadanie postawione jego architektowi.

Odwiedzający, którzy zaliczyli oba zamki, zwykle opisują Pernštejn jako ten o bardziej klimatycznym charakterze — w sensie autentycznej dawności — a Bouzov jako ten o bardziej bezpośrednio malowniczym wyglądzie. To rozróżnienie mówi więcej o tym, czym każdy z zamków stara się być, niż o tym, który jest obiektywnie „lepszy".

Żadna z sal nie rozczarowuje na żywo; różnica uwidacznia się dopiero wtedy, gdy wiesz, czego szukać — i właśnie po to warto zestawić oba zamki obok siebie, zanim poświęcisz cały dzień na którykolwiek z nich.

Odległość i otoczenie

Pernštejn leży około 40 km na północny zachód od Brna, powyżej wsi Nedvědice na skraju Wyżyny Czeskomorawskiej. Bouzov znajduje się mniej więcej 27 km na północny zachód od Ołomuńca, w kraju ołomunieckim — inne miasto, inna baza regionalna i niezbyt blisko samego Pernštejna zarówno pod względem czasu jazdy, jak i geografii.

Oba zamki nie leżą na tej samej trasie zwiedzania w żadnym naturalnym sensie; odwiedzenie obu w tym samym dniu oznacza zwykle dłuższą, ambitniejszą jazdę przez spory kawałek Moraw, a nie prosty objazd z jednego do drugiego po drodze.

Większość podróżnych łączy Pernštejn z wyjazdem opartym na Brnie, a Bouzov z wyjazdem opartym na Ołomuńcu, zamiast traktować je jako jednodniowy plan — chyba że cała podróż jest już zbudowana wokół dłuższej samochodowej pętli przez region, która naturalnie prowadzi w pobliżu obu zamków.

Brno i Ołomuniec dzieli od siebie około godziny drogi samochodem lub koleją, co daje przybliżone pojęcie o objazdzie związanym z odwiedzeniem obu zamków podczas jednej podróży, zamiast wybrania jednego jako kotwicy każdego pobytu w mieście.

Dla podróżnych przemierzających Morawy w jednym kierunku — powiedzmy z Wiednia do Pragi albo z Bratysławy do Pragi — oba zamki można czasem wpleść w trasę jako kolejne przystanki, a nie jako dedykowaną wycieczkę w obie strony z jednej bazy.

Warto w każdym przypadku uwzględnić bufor czasowy: oba zamki leżą na końcu wiejskich dróg, a nie autostrad, a końcowe podejście pieszo na miejscu wydłuża czas ponad to, co sugerowałby prosty szacunek czasu jazdy między oboma miastami.

Który wybrać

Jeśli masz czas tylko na jeden zamek w pobliżu Brna i zależy Ci na autentycznej tkance — oryginalnej gotyckiej i renesansowej substancji, zamku, którego przez ponad siedem stuleci naprawdę nigdy nie zdobyto siłą — Pernštejn jest wyraźniejszym wyborem, a dla większości podróżnych to także bliższy z dwóch zamków względem Brna.

Jeśli Twoja podróż koncentruje się wokół Ołomuńca albo zależy Ci przede wszystkim na pocztówkowym, baśniowym wyglądzie romantycznego zamku z wieżyczkami, Bouzov broni swojej reputacji na własnych warunkach i nie należy go odrzucać tylko dlatego, że jego wieże są młodsze, niż mogą się wydawać odwiedzającemu.

Podróżni odbywający dłuższą morawską pętlę, z więcej niż kilkoma dniami do spędzenia poza Brnem i Ołomuńcem, często udaje się zmieścić oba zamki — a biorąc pod uwagę, jak różne są te doświadczenia, gdy już znajdziesz się w murach, porównanie naprawdę warto zrobić osobiście, zamiast poprzestać na jednym i zastanawiać się nad drugim.

Dla osoby odwiedzającej Morawy po raz pierwszy, z tylko jednym dniem na zamek, praktyczna odpowiedź to zwykle miasto, w którym już się zatrzymujesz — Pernštejn z Brna, Bouzov z Ołomuńca — zamiast dodawania długiej trasy przez kraj tylko po to, by zobaczyć „lepszy” z dwóch.

Niezależnie od tego, który wybierzesz najpierw, znajomość prawdziwej różnicy między nimi — oryginalna substancja kontra romantyczna przebudowa — sprawi, że wejdziesz z trafnymi oczekiwaniami, zamiast zakładać, że to po prostu wymienne wersje tej samej wizyty.